Mare Nummer 17     03 februari 2011

17

FOTO:
Terug uit de horrorstad
Veertig studenten teruggekeerd uit Caïro, nog zeker één achtergebleven

Deze week keerden veertig studenten en drie medewerkers - vaak op eigen houtje - terug uit Egypte. ‘In onze wijk zijn vrouwen verkracht.’

DOOR VINCENT BONGERS ‘Heftige enge shit.’ Zo omschrijft Grety al Bazi (20) de situatie in Caïro. De studente Arabisch keerde dinsdagavond terug uit de Egyptische hoofdstad. ‘Vanuit de taxi zagen we hoe de stad in een paar uur tijd geheel was veranderd. ’s Ochtends was het rustig en leek alles normaal. Nu stonden gebouwen in de fik. Overal om ons heen rook. We hoorden schoten. We zagen militairen en tanks.’

Al Bazi had dinsdag moeten beginnen aan haar studie van vijf maanden bij het Nederlands-Vlaams instituut in Caïro (NVIC). ‘We hebben een hele mooie eerste week gehad. Toen begonnen de demonstraties. Er was eerst nog niet zoveel aan de hand. Maar toen escaleerde het. Caïro werd heel snel omgetoverd van een prachtige plek in een horrorstad. Studenten uit Nijmegen die ook aan het instituut gingen studeren, stonden vrijdag opeens voor ons appartement, huilend van het traangas. Omdat ze hun appartement niet in kwamen, zijn ze bij ons gebleven.’

Zaterdag werden de studenten door het instituut gewaarschuwd: ze moesten zo snel mogelijk de stad verlaten. Op vliegveld lukte het niet een vlucht naar Nederland te krijgen. Ze keerden terug naar hun appartement. ‘Toen de taxi over een brug heen reed, keken we naar beneden en zagen we dat het leger een man neerschoot. Er stonden vrouwen op de balkons te schreeuwen.’

De studenten hadden de sleutel van het appartement al ingeleverd. ‘Toen we naar binnen gingen, bleek dat alles weg was’, zegt Al Bazi. ‘Geen eten in de koelkast, zelfs het bestek en servies waren weg. Ook de shampoo in de badkamer hadden ze meegenomen.’ De studenten hebben bijna een week op brood geleefd. ‘Want we durfden niet de straat op om naar winkels te gaan. Er werd geschoten en er vlogen straaljagers over. Buurtgenoten vertelden ons dat er vrouwen waren verkracht. We waren heel bang. Niet voor de actievoerders, die willen iets positiefs bereiken. Maar er zijn veel gevangenen ontsnapt, die veroorzaken de onveiligheid.’

Uiteindelijk kon ze dinsdag vertrekken. ‘We moesten onze eigen boontjes doppen. De Nederlandse ambassade en het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben niets voor ons gedaan. Ik ben daarin enorm teleurgesteld. In zo’n heftige stad moesten we zelf voor veiligheid en een terugvlucht zorgen.’

Medestudent Juwan Mizouri (20) keerde maandag al terug. ‘Ik heb geluk gehad. Ik woonde samen met een andere studente in een appartement in een mindere wijk. Toen de rellen begonnen, waren we waren bij kennissen op bezoek in ander deel van de stad. We mochten van hen niet meer terug naar huis. Dat vonden ze te gevaarlijk.’ De straten stonden inmiddels vol met burgerwachten, bewapend met messen, stokken en pistolen om criminelen aan te pakken. ‘De man des huizes ging elk avond naar buiten om zijn gezin en bezittingen te beschermen. Dat was heel moedig.

‘We hoorden dat in onze wijk veertig vrouwen waren verkracht. Als we daar nog hadden gezeten, was ons dat misschien overkomen.’ Ook zij klaagt over van het gebrek aan hulp van de overheid. ‘Overal waren ander landen al bezig met evacuaties. Nederland niet.’

De ambassade was ook moeilijk te bereiken. ‘We hadden natuurlijk ook geen internet en het mobiele netwerk lag eruit. We voelden ons in de steek gelaten.’ Toen ze hoorden dat Shell inmiddels personeel aan het evacueren was, probeerden ze aan te haken. Tevergeefs. Uiteindelijk regelden de studenten zelf tickets. ‘De kennissen bij wie wij in huis zaten, zijn bevriend met de directeur van Egypt Air. Deze man heeft ons op het vliegveld verder door de chaos geholpen zodat dat we het vliegtuig naar Nederland konden halen.’

In totaal zijn veertig Leidse studenten en drie medewerkers terug in Nederland. Enkele studenten zijn vrijwillig in Caïro gebleven, zegt NVIC-directeur Kim Duistermaat.

Woensdagavond meldde één van hen, de Leidse archeologiestudent Vincent Oeters, zich via Facebook bij de Mare-redactie.

‘Je kon het traangas ruiken’

Oeters schrijft: ‘Op dit moment ben ik nog steeds in Caïro aanwezig. Pas vandaag hebben we weer toegang tot internet sinds een week! De situatie is op dit moment erg gespannen, zoals je misschien weet worden er nu gevechten gehouden tussen pro- en anti-Mubarak demonstraten.’

‘Het is bij het instituut eigenlijk heel rustig geweest’, zegt Duistermaat, die maandag in Nederland aankwam. ‘Het gebouw ligt op een eiland in de Nijl en de bruggen naar het eiland zijn afgesloten. Vrijdagmiddag kon je wel het traangas ruiken. Het Tahrirplein waar de rellen zich onder andere afspeelden, is vrij dichtbij.’

Nadia Sonneveld, is postdoc aan de faculteit rechten en doet onderzoek naar islamitisch recht. Ze komt regelmatig in Egypte en heeft er veel contacten. ‘De geest is nu echt uit de fles. In 2005 liep ik mee met Egyptische vrienden in demonstraties tegen Mubarak. Dat was in de tijd van de Kefaya-beweging, wat “genoeg” betekent.’

Na verloop van tijd zakte het protest weg. ‘Maar deze demonstranten laten zich niet meer opzij zetten’, zegt Sonneveld. ‘De onvrede is nu veel groter.’

Tegelijkertijd is er groot optimisme onder de bevolking. ‘Dit moment laten we niet meer gaan, is het gemeenschappelijk gevoel.’

‘Het is een spel van vingers bijten’, zegt Egyptenaar Mohammed Ghaly die in Leiden islamitische studies doceert en eind jaren ’90 in Caïro de patstelling tussen de betogers en Mubarak bestudeerde. ‘De demonstranten zijn koppig, maar dat is de president ook.’

Het is nu duidelijk dat Mubarak weg moet, vindt hij. ‘Een nieuwe regering was vorige week misschien nog voldoende geweest. Na afgelopen vrijdag niet meer. Ik hoop dat het allemaal gaat lukken zonder verder bloedvergieten.’

Egyptenaar Umar Ryad studeerde in Caïro en is nu docent islam in de moderne wereld in Leiden. ‘Ik ben blij dat er een opstand is tegen Mubarak, maar de beelden van geweld op straten waar ik zelf zo vaak heb gelopen stemmen mij verdrietig.’

Egypte staat al zeker tien jaar op ontploffen, zegt Ryad. ‘De regering onderschat de woede van het volk. Het ging vrijdag na het gebed niet om het protest van een paar honderd boze studenten.’ Het belangrijkste reden van de opstand is volgens hem de toenemende armoede. ‘De prijzen stijgen en de inkomens niet.’

De jongeren in Egypte zijn het zat. ‘Meer dan zestig procent van de Egyptische bevolking is jonger dan dertig. Die hebben alleen Mubarak meegemaakt. Maar door Facebook, Twitter en andere sociale media zien ze wat er mogelijk is buiten Egypte. Het gaat niet stoppen.’

‘Het is heel bijzonder wat er gebeurt’, zegt de Leidse islamdeskundige Maurits Berger. ‘Het werd tijd, maar ik ben toch geheel verrast dat het zo plotseling gebeurt. Het zijn seculiere jongeren die betrekkelijk hoog zijn opgeleid. Verder hebben de ontwikkelingen in Tunesië natuurlijk hebben een grote invloed gehad.’

Interessant wordt hoe dit sociaal economisch probleem wordt aangepakt. Berger: ‘De oppositie is los zand. Het zijn vaak groepen die zich binden aan een leider. Alleen het Moslim Broederschap lijkt goed georganiseerd.’

Berger verwacht niet dat Egypte zal veranderen in een totalitaire religieuze staat die lijkt op Iran. ‘Deze jongeren kijken meer naar het Turkse systeem’, zegt Berger. ‘De revolutie in Iran is dertig jaar geleden. Dat is iets uit de oude doos voor deze mensen. Dit is een nieuwe generatie met eigen denkbeelden.’

Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook