Mare Nummer 07     21 oktober 2010

07

FOTO: Hollandse Hoogte
((A→B)^(B→C))→(A→C)
Mochten de aliens het horen: jullie zijn welkom

Alexander Ollongren werkt al jaren aan Lingua Cosmica, een op logica gebaseerde taal om met buitenaardse beschavingen te communiceren. ‘De alien herkent dat als logica, omdat het allemaal zo eenvoudig is.’

DOOR BART BRAUN Het is nog niet gebeurd, en misschien gebeurt het wel nooit. Maar het zou kunnen. Wellicht legt de mensheid ooit contact met een buitenaardse beschaving. En als het gebeurt, heeft Alexander Ollongren de taal om met ze te praten.

‘Mijn vakgebied zit vol vraagtekens’, vertelt de 82-jarige emeritus hoogleraar informatica, die nog steeds een werkplek heeft in het Leiden Institute of Advanced Computer Science. ‘Toen ik studeerde, in de jaren ’50, was het nog helemaal niet duidelijk of er wel planeten buiten ons zonnestelsel waren.’ Inmiddels zijn er meer dan 500 van zulke exoplaneten ontdekt, maar of en hoe gemakkelijk daar leven op ontstaat, is de vraag. Ollongren: ‘En als er al leven ontstaat, ontwikkelt zich dat dan tot een intelligente beschaving?’

Maar als dat eenmaal gebeurt, is de laatste stap te overzien: ‘Als een intelligente soort met voldoende technologische ontwikkeling om zich heen gaat kijken, komen ze vanzelf in het radio-gebied terecht.’ Op aarde staan hordes radiotelescopen. Die zijn vooral bedoeld om sterrenkunde mee te bedrijven en voor radiocommunicatie in de ruimtevaart, maar een paar exemplaren hebben als hoofddoel het luisteren naar sporen van buitenaardse beschavingen. Onze eigen radiosignalen lekken ook het universum in, per slot van rekening.

De kans op radiocontact met een buitenaardse beschaving is klein, zelfs als het stikt van de planeten waarop intelligent leven mogelijk is. In de 4,5 miljard jaar dat de aarde al bestaat, zijn er nog maar 80 jaar radiotelescopen in gebruik. Het zou echter kunnen dat we ooit de aliens aan de lijn krijgen. In weerwil van honderden Hollywoodfilms zullen ze waarschijnlijk geen Engels spreken.

Dat is waar Ollongrens Lingua Cosmica om de hoek komt kijken, afgekort LinCos. Het is alleen een ‘taal’ in de breedste zin van het woord. Het ziet er meer uit als programmeercode: ((A→B)^(B→C))→(A→C). Aan de basis staat de zogeheten constructieve logica. ‘Voor mensen duurt het jaren om een natuurlijke taal te leren’, verduidelijkt de hoogleraar. ‘Iedere natuurlijke taal zit boordevol met grammaticale regels, die niet onmiddellijk duidelijk zijn. Dat kun je die beschavingen niet aandoen.’

Zijn taal is eenvoudig, en zit vol herhalingen. Ollongren: ‘In een eerste uitzending geef je steeds allemaal kleine voorbeeldjes. De alien herkent dat als logica, omdat het allemaal zo eenvoudig is. Bijvoorbeeld de syllogismen (uitspraken) van Aristoteles, de allereerste logische stellingen.’ De bekendste: alle mensen zijn sterfelijk. Socrates is een mens. Dus Socrates is sterfelijk. Formeel weergegeven met één hypothese en één feit is dat het stukje Lingua Cosmica in de vorige alinea. Of, uitgebreider:

HYPOTHESE H1 : (x : Mens)(is-sterfelijk x).

CONSTANT Socrates : Mens.

FEIT F1 : (is-sterfelijk Socrates).

‘Verificatie van de stelling is F1 = (H1 Socrates)’, aldus Ollongren.

LinCos is een systeem met meerdere niveaus. ‘Je kunt bijvoorbeeld een plaatje op één niveau opnemen, en dan een toelichtend bijschrift in de notatie van LinCos op een ander niveau. Of een stukje heel eenvoudige muziek, en dan de regels voor die muziek in LinCos erbij. Dat helpt de ontvangers dan om de taal te leren.’ Voor complexere informatie is Ollongrens taal nog niet zo geschikt. ‘De Odyssee? We zijn nog lang niet zo ver. Voor het congres van de International Academy of Astronautics (IAA) dit jaar in Praag heb ik een stukje uit Hamlet genomen om te laten zien hoe processen behandeld kunnen worden. In het openingstafreel staan soldaten voor het kasteel - een statisch proces - en dan verschijnt de geest. Dat is dynamiek, en ook dat kan je laten zien in LinCos. Maar dat die geest later weer verdwijnt, is al erg lastig om uit te drukken.’ In een recente editie van het wetenschappelijke tijdschrift Acta Astronautica van de IAA beschrijft Ollongren in meerdere artikelen een aantal eigenschappen en complicaties van zijn intergalactische taal.

‘Het kan allemaal wel, het weergeven van de logische inhoud van ingewikkelde verhalen. Je zou de regels voor Engels kunnen uitdrukken in LinCos. Zinnen bestaan uit woorden die in een sequentie zitten, je hebt verschillende soorten woorden, enzovoort. Maar je doet het natuurlijk niet, want het is een enorme klus. Ik kwam op een congres ooit een gelovige tegen die elementen van het christendom wilde uitleggen in LinCos. Dat lukte ook niet, het was kennelijk teveel werk.’

Wat zal er gebeuren als er ooit first contact wordt gemaakt? ‘Het wordt een belangrijke kwestie, dat is zeker. Wij zullen natuurlijk meteen willen weten hoe dat leven in elkaar zit. Hoe werkt hun cultuur, hun intelligentie? Misschien stellen wij niet zoveel voor vergeleken met hun oudere civilisatie, maar het kan ook zijn dat hun kijk op de realiteit volkomen anders is dan de onze. Gezien mijn leeftijd zal ik geen antwoord krijgen op deze vragen, maar het is wel interessant om ermee bezig te zijn.’

De grote aanname achter LinCos is dat menselijke talen weliswaar uniek zijn, maar dat de logica wel overal in het heelal vergelijkbaar is. De aliens kennen Aristoteles niet, maar de achterliggende regels van zijn syllogismen waarschijnlijk wel. Ollongren: ‘Logica is universeel, al kan ik dat niet bewijzen.’ Het zou wel goed nieuws zijn, want dat betekent dat als buitenaardse wezens ooit contact zoeken, ze dat wellicht doen in een taal die sterk lijkt op LinCos. ‘In dat geval hebben we hun boodschap zo ontcijferd. Anders zitten we jaren te puzzelen. Maar een bericht dat we ontvangen hoeft niet voor ons bedoeld te zijn. Als ze op hun planeet onze radio- en televisieuitzendingen zouden ontvangen zijn die ook niet voor hen gemaakt. Waarschijnlijk zullen ze die zelfs niet eens kunnen ontcijferen.’

Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook