Mare Nummer 09     06 november 2008

09
The Pursuit of Happiness

In een onderzoek bij Nederlandse veteranen is verrassend weinig psychopathologie aangetroffen, zo konden we vorige week lezen in Mare. Ondanks de stress en traumatische gebeurtenissen tijdens uitzendingen weet de overgrote meerderheid zich goed te handhaven. Deze bevinding staat niet op zichzelf. Ook in Amerika is een aantal jaren geleden de schatting van het percentage Vietnamveteranen met posttraumatische stresstoornis naar beneden bijgesteld, en eerder was al eens gevonden dat extreme ervaringen in de jeugd, zoals seksueel misbruik, meestal niet leiden tot psychopathologie in de volwassenheid. Hogere schattingen in het verleden bleken overschattingen – degenen zonder probleem melden zich niet, en kunnen daardoor ook buiten het zicht van onderzoekers blijven.

Traumaspecialisten kunnen zich soms maar moeilijk realiseren dat ze een vertekend beeld hebben van de omvang van het probleem. Een aantal jaren geleden werd in Nederland een jong meisje ontvoerd. Het duurde ruim een dag voordat de ontvoerder werd ingerekend en het meisje kon worden bevrijd, waarbij bekend werd dat hij haar had verkracht. Een deskundige werd gevraagd naar de langetermijngevolgen. Deze gaf een opsomming van allerlei psychiatrische symptomen zoals angsten, depressie, nachtmerries, en moeilijkheden bij het aangaan van relaties. Wat hij er niet bij vermeldde was dat zij eigenlijk maar een paar procent kans had op deze narigheid. Statistisch gezien was het juiste antwoord geweest: waarschijnlijk houdt ze er weinig tot niks aan over.

Dergelijke positieve berichten worden niet altijd met instemming ontvangen, soms zelfs met verontwaardiging – alsof het ontbreken van ernstige psychologische gevolgen een misdaad minder erg zou maken. Of dat je daarmee degenen die wel problemen ervaren in de kou laat staan. De studie die suggereerde dat de gevolgen van seksueel misbruik op lange termijn meevallen, was tien jaar geleden mikpunt van een hetze in Amerikaanse media, die zelfs leidde tot een resolutie in het congres, waarin de onderzoekers en het tijdschrift werden veroordeeld. Merkwaardig - als morgen uw portemonnee wordt gerold houdt u daar geen posttraumatische stressstoornis aan over, maar dat betekent niet dat diefstal uit het wetboek van strafrecht kan worden geschrapt.

Mensen blijken vaak verrassend weerbaar. Het feit dat het verrassend is, komt doordat we slecht kunnen voorspellen hoe we ons in de toekomst zullen voelen. Vraag iemand die net ontslagen is hoe zijn omstandigheden en kansen zijn en het antwoord zal zijn ‘beroerd’. Vraag hem een jaar later hoe hij dat ontslag waardeert, en de kans is groot dat hij er een positieve draai aan heeft gegeven: ‘die dag ben ik een nieuwe weg ingeslagen’.

Ook voor grotere tegenslag kan dit gelden. Jaren geleden was ik op een conferentie over psychosociale gevolgen van brandwonden. Een van de sprekers was man met zeer zichtbare littekens van brandwonden, die beweerde dat het ongeval het beste was wat hem ooit was overkomen, hij leefde sindsdien veel intenser. Een uitzondering? Misschien wel, en uiteraard dacht hij er vlak na het ongeval niet zo over. Maar ook chronisch zieken vinden vaak een manier om met hun omstandigheden om te gaan en zijn gemiddeld niet ongelukkiger dan anderen.

De keerzijde van ons onvermogen om onze gevoelens in de toekomst te projecteren is dat we ook geneigd zijn verkeerde keuzes te maken. Veel meer geld betekent meestal niet veel meer geluk. De psycholoog Dan Gilbert noemt het gekscherend een ‘samenzwering’ tussen onze genen en onze cultuur, die goed is voor de economie. Als men namelijk werkelijk tot zich door zou laten dringen dat geluk niet ligt in nóg meer geld, stopt de economische groei. De ironie is dat de economie dit keer juist tot stilstand is gekomen doordat de ‘samenzwering’ is doorgeslagen. Het heeft de Amerikanen wel geholpen om nu eens een keer wel een goede keuze te maken, en of ze dat zonder de crisis gelukt was, is nog maar de vraag.


WILLEM VAN DER DOES
klinisch psycholoog en bijzonder hoogleraar experimentele psychopathologie




Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook