Mare Nummer 29     15 mei 2008

29
Pablo Mendes de Leon: . ‘De mensenrechten mogen niet in gedrang komen.’
FOTO: Marc de Haan
‘De maan is van ons allemaal’
Luchtvaart weerspiegelt, meer nog dan ruimtevaart, de nationale trots

Nieuwe hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes de Leon buigt zich over de grenzen in de lucht, ook die buiten de dampkring. ‘Een mooie kwestie voor juristen.’

DOOR VINCENT BONGERS ‘Als een land onafhankelijk wordt dan wil het onmiddellijk twee dingen: een vlag en een eigen luchtvaartmaatschappij. Daarom leent de Italiaanse staat ook 300 miljoen aan het noodlijdende Alitalia. Het bedrijf verliest een miljoen per dag. Berlusconi doet dat echt niet als het alleen om economische belangen zou gaan.’

Pablo Mendes de Leon is sinds twee weken hoogleraar lucht- en ruimterecht. ‘Je ziet de verhoudingen tussen staten terugkomen in de ontwikkelingen in deze sector’, zegt hij. ‘KLM/Air France kan bijvoorbeeld niet een maatschappij beginnen in Tokyo. Deze regeling is een overblijfsel van de Tweede Wereldoorlog. Buitenlandse inmenging brengt gevaren met zich mee. De achterliggende gedachte van afwijzing van buitenlandse inmenging was onder andere, en met name in de tijd rondom de Tweede Wereldoorlog dat in oorlogstijd geen passagiers maar vooral bommen en andere militaire lading werden vervoerd.’

Immers, noch in het luchtruim noch in de ruimte daarboven bestaan fysieke grenzen ter verdediging van nationale belangen – dat moesten dus juridische grenzen worden.

Er zit pas de laatste jaren beweging in de sector; bijvoorbeeld het open skies-verdrag dat de EU in 2007 gesloten heeft met de VS. Sinds 30 maart 2008 mogen EU-luchtvaartmaatschappijen vanaf elke luchthaven in de EU naar elke luchthaven in de VS vliegen, en omgekeerd.

‘Dat brengt wel nieuwe problemen met zich mee. De Russen azen bijvoorbeeld op de Hongaarse maatschappij Malév. De Amerikanen kunnen dan zeggen dat Malév geen EU maatschappij meer is. Open skies zou dan niet voor hen gelden. Een mooie kwestie voor juristen natuurlijk.’

Dat geldt ook voor beveiliging. ‘Na 11 september moet in Amerika alles wijken voor de veiligheid. Ze willen alles weten van de passagiers. Europa neemt een wat genuanceerdere houding in. De mensenrechten mogen niet in gedrang komen.’

Buiten de dampkring speelt het eerder genoemde nationalisme geen rol. ‘De maan is van ons allemaal. Maar kwesties als ‘Kun je (een stukje van) de maan claimen? spreekt natuurlijk tot de verbeelding. We hebben een internationaal verdrag waarin is afgesproken dat de maan vrij is voor gebruik ten behoeve van de hele mensheid. Het is dus in principe verboden om bijvoorbeeld maanstenen te exploiteren zonder dat dit ten goede van de mensheid in zijn geheel zou zijn.’

Echt interessant wordt het pas als er grote hoeveelheden natuurlijke hulpbronnen zouden worden gevonden op Mars. ‘Het land of het bedrijf dat de investeringen gaat doen om een mijn te beginnen op deze planeet zal vast niet de opbrengsten willen delen’, zegt Mendes de Leon. ‘Maar voorlopig spelen er andere zaken. Zoals het steeds grotere aantal satellieten dat in een baan om de aarde draait. Daar moeten allerlei afspreken over worden gemaakt met alle juridische gevolgen van dien.’


Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook