counter free hit unique web
CULTUUR - Mare 05, 29 september 2005

Toneelschuur speelt geestige tragedie van Esther Gerritsen en Alexandra Koch

Superman en de dood

CHRISTIAAN WEIJTS

De dood heeft ook een vrij praktisch gezicht: kist uitzoeken, kunnen we het lichaam niet beter opbaren in de bijkeuken? In ‘De dag en de nacht en de dag na de dood’ zitten nabestaanden – zoon, man en broer – met zulke en andere vragen opgezadeld.

‘Ik red de wereld, dat is mijn vak. Dat doe ik met relatief kleine reddingswerkzaamheden. Ik zorg dat de doktoren tegen iemand zeggen: u heeft geluk gehad, u had wel dood kunnen zijn. Ik zorg ervoor dat je de trein mist die even later verongelukt.’

Rudolf redt. In zijn supermanpak vertelt hij ons over de mooie kanten van zijn vak, maar er is ook een schaduwkant: hij mag zijn krachten niet aanwenden voor zijn eigen familie. ‘Dat zou nepotisme zijn.’

Dus verandert hij in een wat koddige stuntelaar op het moment dat zijn zus sterft. Twee dagen lang volgen we de nabestaanden - deze broer, de zoon en diens vader – in de verwarrende toestand na een sterfgeval. Onuitgesproken conflicten tussen de vader en de zoon zorgen voor situaties waarin je je ongemakkelijk begint te voelen. Al was het maar om dat ze in karakter lijnrecht tegenover elkaar staan. De vader, gespeeld door Ko van den Bosch, is een gesloten stugge man die niet met zijn gevoelens om kan gaan, slecht uit zijn woorden komt, woede-uitbarstingen afwisselt met cynisme, terwijl de zoon, gespeeld door de net afgestudeerde jonge acteur Marcel Osterop, zijn ziel dicht op de huid draagt, zeer transparant is, als een opstandige puber.

Ogenschijnlijk draait het allemaal om de praktische zaken waar een sterfgeval nu eenmaal mee gepaard gaat – kist uitzoeken, baren we het lichaam op in de bijkeuken of in de kelder?, op welke dag is de begrafenis – maar dat met name de vader zich daar zo aan vastklampt, is louter om afgeleid te worden van de werkelijke vragen en problemen, die de zoon nu juist aan de orde wil stellen.

Alle ingrediënten voor een avondje loodzwaar toneel kortom, maar daar komt superman binnengevlogen. Zijn eigen zus kon hij dan niet redden, in elk geval redt hij dit toneelstuk van de ondergang aan overgewicht.

Rudolf de superman is een absurdistisch element dat vrij spel krijgt. In de wereld op het toneel is zijn heroïek geen gekte die alleen in het hoofd van het personage bestaat, maar, zoals in de Supermanreeks zelf, een vanzelfsprekend gegeven, waardoor zwaarmoedigheid en slappe samenkomen.

Hij probeert de boel te sussen, maar slaagt daar niet werkelijk in. Zoals ook vader en zoon er niet in slagen aan de cliché’s van na het sterven te ontkomen. Vader: ‘Ze ligt er mooi bij zeggen ze dan altijd… Maar waarbij eigenlijk?’

Of de zoon die aan zijn vader vraagt: ‘Gaat het?’ om een zo’n onbeholpen manier dat een lachsalvo de onvermijdelijke reflex is.

Super Rudolf is dan even niet eens meer nodig. Je zou hem kunnen zien als een absurde uitvergroting van het gegeven dat het leven, om het met opnieuw zo’n onvermijdelijk cliché te zeggen, door gaat. Tekend hiervoor is het einde. Rudolf zal niet naar begrafenis gaan, en verlaat het toneel: hij moet mensen gaan redden.


Toneelschuurproducties: De dag en de nacht en de dag na de Dood

LAK-theater
do 29 en vrij 30 okt, 20.30 u., € 10,50